Deze inhoud is ontwikkeld in samenwerking met Teach Us Consent, een organisatie die zich inzet voor voorlichting over toestemming (consent).
Verbale toestemming
Actieve communicatie is de beste manier om wederzijds vertrouwen en begrip op te bouwen wanneer je iemand leert kennen, zeker als je intiem wordt. Het is belangrijk om geen aannames te doen. Gebruik liever duidelijke taal en vraag het gewoon rechtstreeks.
Naarmate je iemand beter leert kennen, krijg je steeds meer inzicht in diens manier van communiceren, comfortniveau en lichaamstaal. Niet iedereen communiceert of geeft toestemming op dezelfde manier; dat verschilt van persoon tot persoon.
Daarom is het verstandig om regelmatig expliciet om verbale toestemming te vragen en daar ook bewust op te letten. Bijvoorbeeld door te zeggen:
- "Mag ik je zoenen?"
- "Vind je het goed als ik je hier aanraak?"
- "Wat voelt op dit moment fijn voor jou?"
Verbale toestemming betekent niet dat je steeds dezelfde vraag blijft herhalen of één keer toestemming vraagt en daar vervolgens vanuit blijft gaan. Echte verbale toestemming is wederzijds en blijft onderdeel van de interactie. Ze is gebaseerd op aandacht en zorg voor elkaar. Door regelmatig bij iemand in te checken, laat je zien dat je geeft om hoe diegene zich voelt en of diegene geniet van wat er gebeurt.
Non-verbale toestemming
Toestemming wordt niet altijd met woorden gegeven. Soms wordt die non-verbaal gecommuniceerd. Non-verbale toestemming draait om aanwezig zijn, goed opletten en de signalen van de ander opmerken.
Wanneer iemand zich prettig voelt, enthousiast is en actief meedoet, kan diegene bijvoorbeeld naar je toe leunen, oogcontact maken, jouw bewegingen spiegelen of lichamelijk reageren op jouw aanrakingen.
Hoewel dit signalen kunnen zijn dat iemand zich comfortabel voelt, zijn ze op zichzelf niet voldoende. Zeker wanneer je elkaar nog niet goed kent, blijft verbale communicatie de duidelijkste en veiligste manier om te weten hoe iemand zich voelt.
Als iemand aarzelt, zich terugtrekt, jouw aanraking ontwijkt of oogcontact vermijdt, is dat een teken om even te stoppen. Je kunt dan bijvoorbeeld vragen:
- "Voelt dit goed? We kunnen ook rustiger aan doen als je wilt."
- "Wil je doorgaan?"
- "Wil je me vertellen wat jij prettig vindt?"
Onthoud: alleen omdat iemand zich niet actief terugtrekt of je niet wegduwt, betekent dat nog niet automatisch dat diegene toestemming geeft. Geen reactie is geen toestemming. Bij twijfel is het altijd beter om het te vragen.
Actieve toestemming
Actieve toestemming betekent dat je zeker weet dat iedereen die betrokken is ook echt wil deelnemen.
Het gaat er niet om ervan uit te gaan dat iemand iets goed vindt omdat diegene geen 'nee' heeft gezegd. Je zoekt juist naar een duidelijke en enthousiaste 'ja'. Niemand hoort te raden of aannames te maken.
Die toestemming kan blijken uit woorden, de manier waarop iets wordt gezegd of uit gedrag dat enthousiasme of interesse laat zien. Bijvoorbeeld iemand die zegt: "Ja, dat wil ik", of iemand die dichterbij komt, ontspannen lichaamstaal heeft en positief reageert op aanraking of suggesties.
Het belangrijkste is dat deze positieve signalen van alle betrokkenen komen.
Actieve toestemming is bovendien een doorlopend proces. Het is niet iets wat je één keer vraagt en daarna als vanzelfsprekend kunt blijven aannemen.
Er is geen sprake van actieve toestemming wanneer iemand ergens mee instemt uit angst, onder druk, door dwang of vanwege bedreiging. Ook is er geen actieve toestemming wanneer iemand niet protesteert, maar zich niet vrij voelt om 'nee' te zeggen. Hetzelfde geldt wanneer iemand zijn of haar machtspositie, vertrouwensrelatie of gezag gebruikt om instemming te verkrijgen.