Deze inhoud is ontwikkeld in samenwerking met Teach Us Consent, een organisatie die zich inzet voor voorlichting over toestemming (consent)
Lees ook het artikel van Teach Us Consent over dwangmatige controle
Het verschil herkennen
In de eerste fase waarin je iemand leert kennen, is het niet altijd makkelijk om onderscheid te maken tussen iemand die oprecht zorgzaam en enthousiast is en iemand wiens gedrag eigenlijk iets heel anders laat zien. Intensiteit kan voelen als interesse en veel aandacht kan aanvoelen als genegenheid. Het echte verschil zit in de vraag of iemand jouw keuzes, autonomie en grenzen consequent respecteert.
Inchecken versus controleren
In films en series wordt controlerend gedrag vaak neergezet als romantisch of beschermend. Denk aan de mysterieuze geliefde die altijd wil weten waar je bent, of de gepassioneerde partner die in werkelijkheid vooral bezitterig is.
In werkelijkheid kan het verwachten van voortdurende updates over waar je bent en hoe je je tijd doorbrengt juist een vorm van controle zijn.
Stel dat je een avond met vrienden op stap bent en een tijdje niet op je telefoon hebt gekeken. Wanneer je uiteindelijk je berichten opent, zie je een appje van degene met wie je aan het daten bent: die hoopt dat je een leuke avond hebt en vraagt nieuwsgierig waar jullie uiteindelijk zijn beland. Daar is niets mis mee. Als iemand geïnteresseerd in je is, denkt diegene nu eenmaal aan je.
Maar stel dat je telefoon vol staat met boze berichten waarin wordt gevraagd waar je bent, met wie je bent en waarom je niet hebt gereageerd. Bijvoorbeeld: "Ik maak me gewoon zorgen om je. Is het echt zo moeilijk om even een berichtje te sturen?" of "Als je echt om me gaf, had je me niet twee uur genegeerd." Dan is het goed om even stil te staan bij wat er gebeurt.
Hetzelfde geldt voor het delen van je locatie. "Ik wil gewoon weten dat je veilig bent" kan heel redelijk klinken. En in sommige situaties kan het delen van je locatie met iemand die je vertrouwt juist prettig of verstandig zijn. Het verschil zit erin of het een vrijwillige keuze blijft of een standaardverwachting wordt. Als nee zeggen ongemakkelijk voelt, is dat een belangrijk signaal dat er iets niet klopt.
Altijd weten waar jij bent is niet hetzelfde als om je geven. Vertrouwen bouw je niet op door elkaar voortdurend te controleren.
Romantisch enthousiasme versus lovebombing
Je bent ongeveer een maand aan het daten. De ander vertelt dat die het heel fijn vindt om tijd met je door te brengen en ernaar uitkijkt om je beter te leren kennen. Jullie maken nieuwe plannen en de relatie ontwikkelt zich in een tempo dat voor jullie allebei prettig voelt. Dat is oprecht enthousiasme: interesse die zich op een natuurlijke manier ontwikkelt.
De term 'lovebombing' wordt tegenwoordig vaak gebruikt, maar lang niet altijd terecht. Soms wordt iemand ervan beschuldigd terwijl diegene simpelweg romantisch of enthousiast is. Een doordachte date plannen, een lief bericht sturen of tijdens een keramiekworkshop een scheef beeldje voor je maken omdat diegene aan je moest denken, is geen lovebombing.
Lovebombing gaat over een patroon van overdreven en buitensporige gebaren. Bijvoorbeeld iemand die na drie weken daten ineens een volledig verzorgde vakantie voor jullie boekt, inclusief niet-restitueerbare vliegtickets.
Het kan ook klinken als: "Vanaf het moment dat ik je ontmoette wist ik dat jij bijzonder bent. Zo heb ik me nog nooit bij iemand gevoeld." Of iemand die al begint over samenwonen, kinderen krijgen of trouwen terwijl jullie elkaar nog nauwelijks kennen.
Dat voelt vaak intens en overweldigend. En juist dat is het probleem. Wanneer de emotionele intensiteit zo snel zo hoog wordt, wordt het moeilijk om de relatie nog helder te beoordelen. Het hoge tempo creëert druk, waardoor je minder snel de ruimte neemt om jezelf af te vragen of deze relatie eigenlijk wel gezond en evenwichtig is.
Slachtofferschap versus gezonde kwetsbaarheid
Je leert iemand al een paar maanden kennen en tijdens een telefoongesprek vertelt diegene over een moeilijke periode in diens leven. Het gesprek is persoonlijk, maar niet overweldigend. Jullie delen allebei iets over jezelf en aan het einde van het gesprek voelen jullie je meer met elkaar verbonden. Dat is een gezonde vorm van kwetsbaarheid: je stelt je allebei open in een tempo dat voor beiden prettig voelt. Zo ontstaat echte verbinding en wederzijds begrip.
Dat is iets heel anders dan wanneer je pas een paar dates hebt gehad en de gesprekken vooral gaan over hoe iedereen uit het verleden die persoon heeft gekwetst. Of wanneer iemand dingen zegt als: "Iedereen die ik ooit heb vertrouwd heeft me laten vallen. Jij bent echt anders." Of: "Jij bent de enige met wie ik hierover kan praten."
Realistisch gezien leg je daarmee een enorme emotionele verantwoordelijkheid neer bij iemand die je nog maar kort kent.
Gezonde kwetsbaarheid nodigt uit tot wederzijdse verbinding. Een houding waarin iemand zichzelf voortdurend als slachtoffer neerzet, vraagt vooral om voortdurende emotionele bevestiging. Daardoor kan het heel moeilijk worden om afstand te nemen van de relatie. Wanneer iemand zichzelf neerzet alsof die niemand anders heeft, kan weggaan wreed voelen, zelfs wanneer de relatie niet goed voor je is.
Na verloop van tijd kan zo'n dynamiek leiden tot wederzijdse afhankelijkheid. Daardoor wordt het voor beide personen moeilijker om elkaars grenzen en autonomie te respecteren en zelfs om nog te vertrouwen op hun eigen gevoel over wat ze werkelijk willen.